ABD ve İsrail-İran savaşı neden çıktı? ABD ve İsrail, 28 Şubat sabahı İran’a karşı “büyük çaplı askeri operasyon” başlattı. ABD operasyonu “Epic Fury”, İsrail ise “Lion’s Roar” olarak adlandırdı. Hava saldırıları Tahran başta olmak üzere birçok kenti hedef aldı. İran ise saatler içinde İsrail’e ve Orta Doğu’daki ABD üslerine füze ve insansız hava araçlarıyla karşılık verdi.
Çatışmalar, ABD ile İran arasında nükleer program konusunda yürütülen görüşmelerin iki gün önce sonuçsuz kalmasının ardından başladı.
Savaş neden çıktı?
Bu çatışma bir gecede başlamadı. ABD ve İsrail uzun süredir İran’ın nükleer programının ve balistik füze kapasitesinin kendi güvenlikleri için tehdit oluşturduğunu savunuyor. İran ise nükleer silah geliştirmediğini ve programının sivil amaçlı olduğunu ifade ediyor.
Son haftalarda Umman arabuluculuğunda yürütülen ABD–İran nükleer görüşmeleri anlaşma sağlanamadan sona erdi. ABD tarafı İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurmadığını savundu.
Başkan Donald Trump, İran’ın uzun menzilli füze geliştirdiğini ve bunun ABD askerleri ile Avrupa’yı tehdit ettiğini öne sürdü. Ayrıca 1979’daki Tahran Büyükelçiliği baskını ve 1983’te Beyrut’taki ABD askeri tesisine yönelik saldırıyı da gerekçeler arasında saydı.
İlk saldırıyı kim başlattı?
İlk saldırıyı ABD ve İsrail başlattı. 28 Şubat sabahı İran’daki askeri üsler, savunma sistemleri, füze tesisleri ve üst düzey liderlik noktaları hedef alındı. Tahran’da İran liderinin ofisi yakınlarında patlamalar meydana geldi.
ABD Başkanı Trump operasyonu “büyük muharebe harekâtı” olarak tanımladı ve İran halkına rejimi devirmeleri çağrısı yaptı.
İran nasıl karşılık verdi?
İran saatler içinde misillemeye geçti. İlk dalgada İsrail’e yüzlerce füze ve insansız hava aracı fırlatıldı. Tel Aviv ve Kudüs’te sirenler çaldı, hava savunma sistemleri devreye girdi.
İkinci dalgada ise İran, Orta Doğu’daki ABD askeri varlıklarını hedef aldı. Katar’daki El Udeyd Üssü, Kuveyt’teki Al-Salem Üssü, BAE’deki El-Dhafra Üssü ve Bahreyn’deki ABD 5. Filo karargâhı dahil birçok noktaya saldırı düzenlendi. Çoğu saldırının engellendiği bildirildi.
Kaç kişi öldü?
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı üç Amerikan askerinin hayatını kaybettiğini, beş askerin ağır yaralandığını açıkladı.
İran Kızılayı’na göre İran genelinde 200’den fazla kişi öldü, 700’den fazla kişi yaralandı. Güney İran’daki bir okulda meydana gelen patlamada en az 100’den fazla çocuğun hayatını kaybettiği bildirildi.
İsrail’de bir sinagog sığınağına isabet eden İran füzesi sonucu en az dokuz kişi yaşamını yitirdi. Tel Aviv’de bir başka saldırıda bir kişi öldü, 20’den fazla kişi yaralandı.
İran liderleri öldürüldü
ABD Başkanı Trump, İran lideri Ayetullah Ali Hamaney’in öldüğünü açıkladı. İran devlet televizyonu da Hamaney’in hayatını kaybettiğini doğruladı ve 40 günlük yas ilan edildi.
Trump, operasyonda 48 İranlı liderin öldürüldüğünü iddia etti. Uydu görüntülerinde Tahran’daki bazı üst düzey tesislerin ağır hasar aldığı görüldü.
ABD’nin kara harekâtı planı var mı?
Şu an için ABD’nin İran’a kara kuvveti göndereceğine dair bir işaret bulunmuyor. ABD’nin bölgede yaklaşık 40 ila 50 bin askeri bulunuyor. İki uçak gemisi bölgeye konuşlandırıldı. Operasyonun ağırlıklı olarak hava ve deniz gücüyle sürdürüleceği belirtiliyor.
ABD Kongresi onayı gerekli miydi?
ABD Anayasası savaş ilan etme yetkisini Kongre’ye veriyor. Ancak başkanın askeri operasyon başlatma konusunda geniş yetkileri bulunuyor.
Cumhuriyetçiler operasyonu büyük ölçüde desteklerken Demokratlar Trump’ı Kongre onayı olmadan savaşa girmekle eleştirdi. Savaş Yetkileri Yasası kapsamında yeni bir oylama yapılması çağrıları gündeme geldi ancak böyle bir kararın geçmesi şimdilik düşük ihtimal olarak görülüyor.
Bölgesel ve küresel etkiler
Körfez ülkelerinde hava sahaları geçici olarak kapatıldı. Dubai ve Abu Dabi havalimanlarında ciddi hasar oluştu. Küresel havacılık sistemi aksadı.
Hürmüz Boğazı’nın kapatılabileceğine dair mesajlar petrol piyasalarında sert dalgalanma beklentisini artırdı. Körfez borsalarında sert düşüşler yaşandı.
Kim kimin yanında?
ABD ve İsrail doğrudan askeri operasyon yürütüyor. İngiltere savunma operasyonlarına katılıyor. Almanya ve Fransa lojistik destek sağladı.
İran’ın bölgesel müttefikleri arasında Hizbullah, Yemen’deki Husiler ve Irak’taki milis gruplar bulunuyor. Rusya ve Çin İran’la stratejik ilişkilere sahip ancak doğrudan savaşa dahil değil.
ABD ve İsrail-İran savaşında son durum
ABD ve İsrail İran’da yeni saldırı dalgaları başlatırken, İran da bölgedeki hedeflere karşılık vermeyi sürdürüyor.
ABD Başkanı Trump, İran’ın misillemelerine devam etmesi halinde “daha önce görülmemiş güç” kullanılacağını açıkladı.
Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği gerilimin düşürülmesi çağrısı yaparken, Orta Doğu’da savaşın ne kadar süreceği ve daha geniş bir çatışmaya dönüşüp dönüşmeyeceği belirsizliğini koruyor.
