Mustafa Kemal Atatürk’ün 19 Mayıs 1919’da Bandırma Vapuru ile Samsun’a ulaşması, Anadolu’da bağımsızlık yolunda atılan en kritik adımlardan biri oldu. Mondros Mütarekesi’nin ardından vatan topraklarının farklı bölgeleri işgal edilirken, Samsun’a çıkış yalnızca bir yolculuğun son durağı değil, Milli Mücadele’nin Anadolu’da örgütlenmeye başladığı tarihi eşik olarak kabul edildi. Aradan geçen 107 yılın ardından 19 Mayıs, hem Kurtuluş Savaşı’nın başlangıç noktası hem de Atatürk’ün Türk gençliğine armağan ettiği bayram olarak kutlanıyor.
İşgallerin ardından kurtuluş yolu arandı
Mondros Mütarekesi’nin 30 Ekim 1918’de imzalanmasının ardından Anadolu’nun farklı bölgelerinde işgaller başladı. İzmir Yunanlılar, Adana Fransızlar, Antalya ve Konya İtalyanlar tarafından işgal edildi.
Urfa, Maraş, Antep, Merzifon ve Samsun’a İngiliz askerleri çıktı. İngiliz Donanması ise 13 Kasım 1918’de İstanbul önlerine demir attı.
Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı görevinden 3 Kasım 1918’de İstanbul’a dönen Mustafa Kemal, yurdun içinde bulunduğu tablo karşısında kurtuluş için harekete geçti.
Samsun’daki gelişmeler süreci hızlandırdı
Samsun ve çevresinde yaşanan gelişmeler, Mustafa Kemal’in bölgeye gönderilmesinde etkili oldu. Bölgede Rum çetelerinin çıkardığı olaylar ve İngilizlerin bu sürece verdiği destek, Samsun’un stratejik önemini artırdı.
Türk halkı can ve mal güvenliğini korumak için teşkilatlanmaya çalışırken, İngiliz Yüksek Komiserliği ve Karadeniz Ordusu Başkumandanlığı 21 Nisan 1919’da İstanbul Hükümeti’ne nota verdi. Notada bölgedeki gerilimin yatıştırılması ve Rumlara karşı yapıldığı ileri sürülen saldırıların önlenmesi istendi.
Bu gelişmeler üzerine Mustafa Kemal, bölgede asayişi sağlamak üzere 9. Ordu Müfettişi olarak görevlendirildi.
Bandırma Vapuru 16 Mayıs’ta yola çıktı
İzmir’in işgal edildiği 15 Mayıs 1919’un ertesi günü Mustafa Kemal, Bandırma Vapuru ile İstanbul’dan ayrıldı.
Mustafa Kemal ve silah arkadaşları, zorlu yolculuğun ardından 19 Mayıs 1919’da Samsun’a ulaştı. İlk adım, Reji İskelesi’nden atıldı.
Birinci Dünya Savaşı sırasında Ruslar tarafından Samsun’daki iskeleler bombalanmış, ancak Fransızlara ait Reji İskelesi sağlam kalmıştı. Bu iskele, kentteki sigara üretimi nedeniyle “Tütün İskelesi” olarak da anılıyordu.
Samsun’dan Havza’ya uzanan mücadele
Mustafa Kemal’in Samsun’a gelişi İngilizlerde tedirginlik oluşturdu. Bu nedenle Samsun’da 6 gün kalan Mustafa Kemal, 25 Mayıs’ta Havza’ya geçti.
Havza, Milli Mücadele’nin örgütlenmesinde önemli duraklardan biri oldu. Mustafa Kemal Paşa’nın talimatıyla burada ilk miting düzenlendi ve İzmir’in işgali protesto edildi.
Mustafa Kemal, 18 gün boyunca Havza’da Milli Mücadele için çalışmalar yürüttü. İngilizlerin baskısı üzerine 9. Ordu Müfettişliği görevinden alınmasının ardından Havzalılara sivil olarak veda etti.
Amasya, Erzurum ve Sivas’ta mücadele büyüdü
Samsun’da yakılan kurtuluş meşalesi, Havza’nın ardından Amasya, Erzurum ve Sivas’a taşındı.
Milli Mücadele, Anadolu’nun farklı şehirlerinde örgütlenerek tüm yurda yayıldı. Bu süreç sonunda 29 Ekim 1923’te Türkiye Cumhuriyeti kuruldu. Cumhuriyet, 2026 yılında 103. yaşına giriyor.
19 Mayıs neden dönüm noktası kabul ediliyor?
19 Mayıs 1919, Mustafa Kemal Atatürk’ün Samsun’a çıkarak Milli Mücadele’yi başlattığı gün olarak kabul ediliyor. Bu tarih, yalnızca askeri ve siyasi bir başlangıç değil, aynı zamanda Türk milletinin bağımsızlık iradesinin Anadolu’dan yükseldiği gün olarak görülüyor.
Milli Mücadele, işgal altındaki vatan topraklarının korunması, bağımsızlığın sağlanması ve milli değerlerin yaşatılması amacıyla yürütüldü.
Samsun ise bu sürecin ilk adımının atıldığı şehir olarak tarihte özel bir yere sahip oldu.
Atatürk bu bayramı gençliğe armağan etti
19 Mayıs, Atatürk tarafından Türk gençliğine armağan edildi. Türkiye Cumhuriyeti ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde resmi bayram olarak kutlanan Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı, her yıl 19 Mayıs’ta yurt genelinde törenlerle anılıyor.
Bayram ilk kez 1926 yılında Samsun’da “Gazi Günü” adıyla kutlandı. 24 Mayıs 1935’te “Atatürk Günü” adıyla resmiyet kazandı.
Beşiktaş Jimnastik Kulübü’nün girişimleriyle Fenerbahçe Stadı’nda yapılan kutlamaya Galatasaray ve Fenerbahçeli sporcular da katıldı. Bu organizasyon, 19 Mayıs’ın sporla ve gençlikle özdeşleşmesinde önemli rol oynadı.
Gençlik ve Spor Bayramı adını aldı
Spor Kongresi’nde Beşiktaş Kurucu Üyesi Ahmet Fetgeri Aşeni, Atatürk Günü’nün tüm gençliğe mal edilmesi için her yıl “19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı” adıyla kutlanmasını önerdi.
Bu teklif kabul edildi ve Atatürk’ün onayıyla yasalaştı. 19 Mayıs, 20 Haziran 1938 tarihli kanunla “Gençlik ve Spor Bayramı” adını aldı.
1981 yılında Atatürk’ün doğumunun 100. yılı nedeniyle bayramın adı “Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı” olarak değiştirildi.
Samsun’un Milli Mücadele’deki yeri
Samsun, Mustafa Kemal’in Anadolu merkezli Milli Mücadele fikrinin uygulanabilirliğini gördüğü ilk şehirlerden biri oldu.
Milli Mücadele’nin lider kadrosu askerlerden oluşsa da hareketin asıl gücü Türk milletinden geldi. Uzun savaş yıllarının ardından yorgun düşen halkın yeni bir mücadeleye hazır olup olmadığı ilk kez Samsun’da görüldü.
Bu nedenle Samsun, yalnızca Mustafa Kemal’in karaya çıktığı şehir değil, bağımsızlık iradesinin Anadolu’da karşılık bulduğu ilk durak olarak tarihte yerini aldı.
Bugün 19 Mayıs coşkusu yaşanıyor
Bugün 19 Mayıs 2026. Türkiye, Atatürk’ün Samsun’a çıkışının 107. yıl dönümünü Atatürk’ü Anma, Gençlik ve Spor Bayramı olarak kutluyor.
