İstanbul’da deniz, ulaşım ağının parçası. Kadıköy iskelesinden Eminönü’ne Şehir Hatları ve Turyol’un seferleri birlikte sayıldığında günde yüzü aşkın kalkış oluyor; Şehir Hatları tek başına 53 sefer yapıyor ve yolculuk yaklaşık yirmi dakika sürüyor. Yunanistan’ın ikinci büyük şehri Selanik ise şehri kucaklayan bir körfeze sahip olmasına rağmen yıl boyu çalışan tarifeli bir deniz hattı işletmiyor.
Kadıköy’de vapur ne kadar
Şehir Hatları’nın ücret tarifesinde Kadıköy-Eminönü hattı mesafe bazlı fiyatlandırılıyor. İstanbulkart’la tam bilet altmış lira bandında; tarife yıl içinde birden fazla kez güncellendiği için güncel tutarı işletmecinin tarife sayfasından teyit etmek gerekiyor. Öğrenci ve indirimli tarifeler ayrı kalemler halinde ilan ediliyor, 30 yaşını doldurmuş öğrenciler için ayrıca tanımlanmış bir tarife var. Vapurun karayolu alternatiflerine göre asıl avantajı öngörülebilirlik: köprü trafiği vapuru etkilemiyor.
Selanik’te deniz hattı neden yok
Selanik’in coğrafyası İstanbul’a benzemiyor ama denizi kullanmaya elverişli. Şehir Thermaikos körfezinin kuzeyinde kurulu ve doğu banliyöleri (Peraia, Nei Epivates, Agia Triada) körfezin karşı kıyısında. Bu hat için deniz ulaşımı fikri yıllardır konuşuluyor, belediye projeyi tramvayla birlikte gündeminde tutuyor, ancak yıl boyu çalışan ve kent içi bilet sistemine bağlı bir hat kurulmuş değil. Yaz aylarında Peraia ve Nei Epivates’e özel bir işletmecinin günde dört seferi var; kış boyunca körfezde tarifeli deniz taşımacılığı duruyor.
Şehir bu ihtiyacı karada çözmeyi seçti. Metro 30 Kasım 2024’te açıldı; Kalamaria uzantısının açılışı ise temmuz sonunda yapılamadı, iki sertifikanın tamamlanması beklendiği için ağustosa kaldı. Selanik’in ulaşım tarihinde metro yirmi yıl beklendi; yıl boyu çalışan deniz hattı ise hâlâ proje aşamasında.
İki şehir, iki tercih
| Kadıköy (İstanbul) | Selanik | |
|---|---|---|
| Günlük deniz seferi | Tek hatta yaklaşık 105 | Yazın günde 4 özel sefer, yıl boyu hat yok |
| Şehir içi omurga | Vapur, metro, otobüs | Metro ve otobüs |
| Karşı kıyı bağlantısı | Deniz | Karayolu |
Farkın sebebi ölçek. İstanbul’da boğazın iki yakası arasındaki günlük hareket milyonlarla ölçülüyor ve deniz bu yükü almadan trafik çözülmüyor. Selanik’te karşı kıyı nüfusu bu ölçekte değil, dolayısıyla yatırım kararı sürekli erteleniyor.
Selanik metroyu seçti
Selanik’in ulaşım yatırımı denizde değil yer altında ilerledi. Metro 30 Kasım 2024’te, yaklaşık yirmi yıllık bir inşaat sürecinin ardından açıldı; Kalamaria uzantısı ise 4,78 kilometre ve beş istasyonla tamamlandı, açılışı ağustosta bekleniyor. Şehir, karşı kıyı bağlantısını da otoyol üzerinden kuruyor.
Deniz hattı fikri gündemden düşmüş değil. Belediye, körfezin doğu yakasındaki yerleşimlere yıl boyu çalışacak tarifeli deniz taşımacılığını tramvay projesiyle birlikte planları arasında tutuyor. Şimdilik iki şehir arasındaki fark net: İstanbul’da deniz günlük ulaşımın parçası, Selanik’te manzaranın parçası.
Ziyaretçi için pratik sonuç
Selanik’e gidenler için anlamı şu: sahil boyu yürüyüş hattı şehrin en canlı kamusal alanı, ama karşı kıyıya geçmek isteyen yolcu yaz dışında otobüs kullanıyor. Nea Paralia hattının Moda sahiliyle karşılaştırmasını daha önce yazmıştık; şehirde yaşamayı düşünenler için ulaşım ve semt dökümü Selanik rehberinde duruyor.
İki şehrin pazar kültürünü karşılaştıran yazımız Salı Pazarı ve laiki dosyasında, kira tarafı ise kira karşılaştırmasında.
